troost

'Een kunstwerk is goed als het uit noodzaak geboren is.' RAINER MARIA RILKE

communiceren

Middagpauze. Ik lees. Noteer. Drink (te veel) koffie. Kijk tussenin naar buiten. Volg dunne witte en grijze wolken die elkaar afwisselen. Deel een klein fragment uit een interview met Louise Nevelson (uit Interviews with American Artists van David Sylvester).

'I never think that I'm making art; that would offend my kind of thinking. You see, I'm not making art, and we've had different discussions with artists and they said, 'Why don't you use white here and red here and this and that?' And I always say, 'Well, I'm not making art.' Then you might return and say, 'Well,then, what are you doing?' and somewhere I can't quite answer it, but I hope that my work transcends making anything and I hope that there is a communication. It doesn't have to be sweet, it doesn't have to be not sweet, but it has to be valid.'

voor Alice

We houden het vol om elke week een nieuwe quote op het bordje te schrijven. Vorige week stond er dat je niet moet wachten tot de storm voorbij is, dat je moet leren dansen in de regen.

Gisteren las ik bij Simone de Bauvoir dat ze Catherine Dunham had zien dansen (28 november 1948). ' ... een zwarte Amerikaanse vrouw, die zowel antropologe als danseres is. Nadat ze ergens in de VS was afgestudeerd, heeft ze zich in Brazilië en Cuba verdiept in de primitieve zwarte dans en nu heeft ze een grote groep zwarte dansers om zich heen en danst ze zelf ook, en probeert ze het publiek een indruk te geven van de Caribische dans. Ik hoorde dat ze in Chicago niet veel succes had. Ze is ook niet echt goed, want de woestheid die ze wil laten zien is in werkelijkheid een tamme voorstelling. 'Le tout Paris' zoals dat heet, was erbij aanwezig, ik zag Jean Cocteau en de mooie Josephine Baker in een prachtig wit gewaad: het hoogtepunt van de avond...'

Dus zocht ik even naar deze dame en vond dit stukje dans: Stormy Weather.

herlezen

Ik wil de boeken herlezen die ik als zestienjarige las. Eén iemand staat in die leeservaring centraal. Simone De Beauvoir. Het was geen verplichte literatuur uit de schoollijst. Die hadden we trouwens niet. Ik vond ze tussen al die andere boeken in de bibliotheek. Voor mij was het een enorme ontdekking en het begin van al mijn leeservaringen. Ik rolde van het ene boek in het andere. Ontdekte andere auteurs. In het begin vooral Franse auteurs, ik las ze in vertaling.

Tot daar mijn voorgeschiedenis. Ik herlees ook  mijn eigen leven. Zo ontdek ik dat ik tot een oudere generatie behoor. Nagenoeg alle titels moet ik uit het magazijn van de bibliotheek opvragen. De oorlogsdagboeken stond wel netjes bij DEBE in het rek. Een transatlantische liefde ook. Zo intens liefdevol als ze schrijft aan Nelson Algren heb ik haar niet gelezen in haar oorlogsnotities. Dit is ook niet herlezen. Het kwam pas jaren later uit.
Ik geniet zo mee van haar krokodillenliefde. 'Je hebt me gestrikt, ik hou van je.' Op mijn leeftijd. Nu.

Ik las in één van de brieven een mooi stukje over Klee. Na het bezoek aan een overzichtstentoonstelling in 1948 waar ze meer dan honderd werken zag, schreef ze aan Nelson:
'...een heel leven, een heel mens, fantasierijk werk, soms abstract, in elk geval heel onwerkelijk. En wanneer je dan weer buiten komt en naar de echte avond kijkt, krijg je een schok en denk je: ja, zo is het precies. Dezelfde schoonheid, dezelfde humor, dezelfde treurnis en vreugde in rode en groene lichten van de echte nacht als in de werkelijkheid van die echte doeken met hun prachtige kleuren. Dus ik voel me goed vanavond. Dat lijkt me een prima criterium voor de beoordeling van literatuur of kunst: het is goed werk wanneer het je een innige voldoening geeft dat je het hebt gezien of gelezen.' (p. 183)

Met voldoening kan ik de dag beginnen.

De foto zag ik hier.

haar/hair

"Hair is simply protection women are wrapped in. Hair is like a caterpillar in a cocoon. But hair is more friendly in that the cocoon eliminates the subject. Silk, hair, wool are everywhere. Skeins are put together in a methodical fashion, whereas hair is unruly and free. It has to be restrained or braided." LOUISE BOURGEOIS

Overgeschreven in mijn notitieboek, mei 2007. Genoteerd na het lezen van : Deconstruction of the father. Reconstruction of the writings and interviews 1923-1997.

gesponnen liefde

'Als ik om me heen kijk in huis, voor het raam sta en naar de kale bomen in het park staar, mis ik dat onzichtbare netwerk aan onderlinge verbindingen dat een huwelijk van bijna vijftig jaar heeft gesponnen, bestaande uit kleine elkaar wederzijds tegemoetkomende gebaartjes, een glimlach bij het verzwijgen van een overbodig woord, een wederzijdse verstandhouding waarover nooit gesproken hoeft te worden, maar die zich uit in vanzelfsprekendheden, het nakomen van dagelijkse afspraakjes, stopwoordjes en voor buitenstaanders onbegrijpelijke woordenwisselingen. Een tenniswedstrijd zonder net of bal. De mens bestaat voor een groot deel uit dat soort gevormde gewoontes. Als mensen dat sleur noemen hebben ze niet begrepen dat een wereld waarin alles, elke dag opnieuw, nieuw zou zijn, juist bedreigend is. Jonge mensen begrijpen die macht der gewoonte nog niet. Nu dat netwerk is weggevallen voel ik me als een schip dat los van zijn anker is geslagen, stuurloos.'

Henk. Bespiegeling over liefde. Meer dan vijftig jaar later. Zijn vrouw is voor korte tijd bij de dochter in Toronto.
In Onbewaakt ogenblik. Bernlef. 135-136

liefde in kleine letters

Bernlef deelde een beschreven jeugdliefde met mij gisteren. 'Ten slotte schreef hij haar een briefje, dat hij haar vier keer dubbelgevouwen als een minuscuul pakje tijdens het speelkwartier in haar hand drukte. Op dat stukje stond een rijtje woorden, een plaatsbepaling van zijn onmetelijke liefde. 'Henk - Sparenbergstraat 14 - Haarlem - Nederland - Europa - De Aarde - Het Universum. Steenbok (14.1.1937). Wil je met me gaan?'

Ik dacht meteen aan de babbel afgelopen woensdag in het kinderatelier. We knipten cirkels.
Juf, heb jij al een liefje? Hebben jullie al gekust, juf? En het gegiechel begon. In crescendo.
Waarop E. vertelde dat ze vorig jaar nieuw was op een grote school. Alle jongens waren plots verliefd op haar. Ook van het tweede en derde leerjaar. Dat is toch leuk? Dan kan je zelf jouw liefje kiezen. Dat was het niet. Ze had het 'aan' met allemaal. Ondertussen zijn ze één voor één gedumpt. Ze waren NIET leuk.

Hoe het met Henk verliep? 'O nee, riep ze, o nee.' Lees zelf maar op pagina achtentachtig.

samen gebracht

Op het prikbord. Een zin. Genoteerd bij een gesprek tussen Sophie De Schaepdrijver en Josse De Pauw. Een blauw vel papier. Gevonden onderin een doos met peren. Om het weekend te starten.

M.D.

L'écrit ça arrive comme le vent, c'est nu, c'est de l'encre, c'est l'écrit, et ça passe comme rien d'autre ne passe dans la vie, rien de plus, sauf elle, la vie. MARGUERITE DURAS

vervolg (3)

Ik verorber woorden en beelden deze week. Misschien om de leegte te vullen dat het nieuwe ritme me bezorgt. Belangrijk: ik geniet van die momenten. Net na dochterslief de deur uit zijn, bij de lunch en in de donker wordende avonduren.

"I don't think artists should try to understand everything. If I could put the answers into words, I wouldn't need to make sculptures any more. So as a general rule, I try to say as little as possibly about my work... I am an iconophile and an iconoclast. One sculpture follows on from another. It is a story which needs to develop slowly." 
"If an image just relies on the meaning the artist gave it, you forget it as soon as you have seen it. Good images stay with you and the questions keep coming."
Het interview eindigt met: "I think that is important in every family: you should given the space to be yourself." BERLINDE DE BRUYCKERE

Gelezen in: Mysterium Leib. Berlinde De Bruyckere im Dialog mit Cranach und Pasolini. Hirmer Verlag,, 2011.
Meer Berlinde:  hier, hier en binnenkort hier.

altijd schieten woorden te kort

'Ik heb in Parijs op een tentoonstelling een vreemd geel vlekje gezien.' Het lezen van deze ene zin veranderde mijn kijken. Naar kunst. Vooral: het opende mijn kunstenaarsziel voor Bonnard. Dank je wel, Bernard! Onafgebroken. Met vlagen onophoudelijk bewonderen (in plaatjes).
Ik maakte in gedachten een vreugdesprongetje zondag. M.D. schreef treffend over het creëren en Bonnard was haar zielsverwant.  Dat blijft hangen. Het onvoorspelbare. Loslaten toelaten. Herkijken. Bevragen. De durf. Omdat het niet anders kan.

Bij die zondagse koffie dacht ik verder. Noteerde. Dat dit misschien het verschil maakt tussen topsport en cultuur. De doelstellingen durven bijschaven. Herbevragen. Durven aanvaarden dat het anders kan lopen dan je vooraf stelde. Dat het even waardevol kan zijn. Volmaakter.
Gespreksstof voor bij een andere koffie. Als ik ooit de kans krijg...

ces mots

Je ne sais pas pourquoi, ces mots que je viens de dire me font pleurer. MARGUERITE DURAS.

vervolg

"I don't demand that all work be a masterpiece. What I am doing is the right thing for me - that is what I am and this is living. It reflects me and I reflect it."

Een vervolg  op de blog hop eerder deze week. De visie van LOUISE NEVELSON.

leren

"It is they who teach us to see in nature new beauties of whose existence we have never dreamt. If we follow them and learn from them, even a glance out of our own window may become a thrilling adventure."

in: THE STORY OF ART. E.H.Gombrich. 

start

Dochterlief schreef een quote op het krijtbord in de badkamer.
Never be afraid...

donker

'daarvoor moet het donker worden' DAVID VAN REYBROUCK

Met één dag vertraging had ik een avond in gezelschap van zomergast David Van Reybrouck. (dank je wel Patrice!) De regen kletterde langs het raam. Tijd werd gevuld met mooie woorden. Bedenkingen. Littekens die nooit helen. Over 'nuages'. Je moet er ontvankelijk voor zijn. Emotionele woorden van Marguerite Duras. Dat schrijven 'niets' zeggen is. Het is schrijven. Een schrijver praat niet. Dat het onmogelijk is om iemand over een boek te vertellen. Een boek in wording. Een boek is als de nacht. Oui. Zoveel meer.
De okeren helft van de auteur en de mosgroene. Daarvoor moet het donker worden.

daarom

"Je sais qu'on ne peut jamais se connaître, mais seulement se raconter.” 
SIMONE DE BEAUVOIR.

verbeelding

People ask me - what do
you mean - and I answer
what do you think of when
you see the image.

LOUISE BOURGEOIS


Gisteren verdwaalde ik tussen deze letters. Vaak hou ik even halt. Bij bovenstaand citaat bijvoorbeeld. Dochterlief vroeg er deze week nog naar toen ik het nieuwe werk aan de muur hing. Heb je al een titel? Ze weet dat de titel soms al klaar zit voor het afwerken. Maar vaker er geen titel komt. Of ik ook kan uitleggen waarover het gaat? 'Verbeelding.' Ik probeerde wat te duiden wat me dreef bij het maken.

Onlangs ontving ik een waarneming in heel mooie woorden over een werkje van mij. Ik herlees ze graag. Ze vertellen me wat ikzelf niet in gedachten had. Toen. Nu zijn ze er onlosmakelijk mee verbonden. Ze zijn me heel dierbaar. De vier regels en de drie puntjes.

De verbeelding.

conversation

"I do not read a book. I hold a conversation with the author."

des mots

"Ah! j'adore les beaux mots claironnés de lumière. Je vous aime, mots sensibles de nos douleurs, mots rouges et citron d'Espagne, mots bleus d'acier des mouches élégantes, mots parfumés des soies vivantes, mots fins des roses et des algues odorantes, mots piquants des bêtes d'azur, mots des gueules puissantes, mots d'hermine immaculée, mots crachés des sables et de la mer, mots plus verts que Toison de Syrène, mots discrets des poissons soupirés dans les coupes, mots des cloches et des cristaux, mots cinglants, mots glacés, mots froids du marbre blanc, mots amers, mots des Lys de France et des bluets flamands, mots très doux sonnant picturalement, mots plaintifs des chevaux battus, mots des maux, mots des fêtes, mots d'ouragan et de tempête, mots des vents, mots des roseaux, mots sages des enfants, mots des pluies et des pleurs, mots sans rime ni raison, je vous aime, je vous aime!!"
James Ensor.

Gelezen in: Verzameld werk. Karel Van De Woestijne (deel IV). Brussel: Manteau, 1947.